10 vragen over de aardappel aan Jaap Seidell

Jaap Seidell is hoogleraar Voeding en Gezondheid aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij is specialist op het gebied van overgewicht en obesitas, was lid van de commissie Richtlijnen Goede Voeding 2015, en heeft verschillende boeken over voeding en gezondheid geschreven. Op het Aardappelcongres vertelde hij als keynote speaker over de rol die de aardappel heeft in ons dieet. Wij stelden hem na afloop 10 vragen over aardappels en gezondheid.

Hoe is het gekomen dat in Nederland de aardappel de belangrijkste koolhydraatbron is geworden?
De aardappel is oorspronkelijk eigenlijk ‘armenmensenvoedsel’. Mensen konden het voor weinig geld goed zelf verbouwen en dus lokaal produceren. Het is een gewas dat niet veel bewerking vraagt. Als je aardappels geoogst hebt hoef je ze ook alleen maar te koken en je kunt ze direct eten. Bij graan is dit heel anders: dat moet je na de oogst eerst dorsen, er meel van maken, de bakker moet er brood van bakken en dan kun je het pas eten. Met aardappels is ook een vrij grote opbrengst te halen, waar je makkelijk een heel gezin mee kunt voeden. De aardappel levert daarbij de nodige energie en koolhydraten. De aardappel heeft daarmee bijgedragen aan de snelle groei van de bevolking in Europa. 

Is de aardappel een betere koolhydraatbron dan pasta en rijst?
Wat de koolhydraten zelf betreft maakt het niet uit. Aardappels, pasta en rijst bevatten allemaal dezelfde soort koolhydraten, namelijk zetmeel. Maar, er zitten wel meer voedingsstoffen in de aardappel dan in pasta en rijst, vitamine C bijvoorbeeld. En je voelt je meer verzadigd na het eten van aardappels dan na het eten van pasta of rijst. De aardappel is dus eigenlijk een volwaardiger voedingsmiddel. 

Kunnen we de aardappel ook als groente beschouwen? 
Ja, feitelijk is de aardappel een groente als je kijkt naar de botanische familie waarin de aardappel zich bevindt. Dat is dezelfde botanische familie als andere groenten, bijvoorbeeld de aubergine. In het buitenland wordt de aardappel vaak ook als groente gezien. Door de plek die de aardappel in Nederland op het bord heeft, is het echter logisch de aardappel hier als koolhydraatbron te beschouwen.

Zouden we onze aardappelconsumptie dan ook tot de aanbevolen groenteconsumptie van 250g per dag kunnen rekenen?
Je zou de aardappel mee kunnen tellen met je groenteconsumptie, maar dan moet de aanbevolen hoeveelheid groente wel omhoog, naar zo’n 400 gram. Het blijft namelijk wel de bedoeling dat je naast de aardappels per dag nog 250 gram andere groenten eet.

Zijn aardappels dikmakers?
Dat kan. Zoals met alles hangt het ervan af hoe je ze eet en hoeveel je ervan eet. Bewerkte aardappelproducten zoals chips en frites zorgen sneller voor gewichtstoename dan gekookte aardappels bij de avondmaaltijd. Maar ook als je van gewone aardappels te veel eet wordt je er dik van. Het is alleen heel moeilijk om van gewone aardappels te veel te eten, omdat ze zo verzadigend zijn.

Waarom vinden we aardappelproducten als frites en chips zo lekker?
Eigenlijk is dat niet zozeer vanwege de smaak van de aardappel zelf, maar heeft het meer te maken met het zout, vet en de smaakversterkers die aan aardappels worden toegevoegd. Ook het feit dat dit soort producten lekker krokant zijn zorgt ervoor dat we ze zo lekker vinden, ze hebben een fijn mondgevoel. 

Kan het feit dat aardappels een hoge glycemische index hebben, nadelige effecten hebben op onze gezondheid?
Als je er te veel van eet wel, zeker als je te zwaar bent of diabetes hebt. Dan is het niet goed als je bloedsuikerspiegel teveel schommelt en moet je dus voorkomen dat je een grote hoeveelheid koolhydraten in één keer eet. Maar als je helemaal gezond bent, dan kan die relatief hoge glycemische index geen kwaad. Het verzadigingseffect van aardappels zorgt er namelijk voor dat je er niet te veel van eet. Interessant is overigens dat koude aardappels juist een lage glycemische index hebben, vanwege het resistent zetmeel dat wordt gevormd als bereide aardappels weer afkoelen. Je moet dus eigenlijk ook altijd laten meewegen in wat voor vorm aardappels worden gegeten, en met welke andere voedingsmiddelen samen aardappels worden gegeten. Dit heeft allebei effect op de mate waarin de bloedsuikerspiegel stijgt. 

Onlangs verschenen in de media berichten dat de consumptie van aardappels is geassocieerd met een hoge bloeddruk. Moeten we ons zorgen maken?
Nee, niet direct. Deze berichten gingen over één studie, en deze ene studie is niet voldoende om conclusies te trekken over het effect dat het eten van aardappels zou kunnen hebben op de bloeddruk. De data over voeding die in deze studie (de Nurses Health Study) zijn gebruikt, zijn niet heel gedetailleerd, terwijl er wel allerlei associaties uit worden gehaald. Maar associaties kunnen geen causaal verband aantonen, en daarnaast is het de vraag of de Amerikaanse situatie, waar dit onderzoek is uitgevoerd, vergelijkbaar is met de Nederlandse. Andere onderzoeksresultaten over voeding en gezondheid uit de Nurses Health Study, zijn later in andere studies ook weer onderuitgehaald. De dingen die in deze studie gevonden worden blijken dus niet altijd te kloppen. Maar, dit betekent natuurlijk niet dat je heel veel aardappels zou moeten eten. Extremiteiten zijn namelijk nooit goed.

Hoe zie jij de rol van de aardappel in een gezond dieet?
De aardappel kan onderdeel zijn van een gezonde maaltijd, samen met groenten en vlees bijvoorbeeld. Als aardappels als onderdeel van een maaltijd gegeten worden is de glycemische index van de volledige maaltijd ook lager. Ik vind dat je voedingsmiddelen altijd moet beoordelen in de context waarin ze gegeten worden. 

Waar zou volgens jou nog meer onderzoek naar moeten komen wat betreft de aardappel en gezondheid?
Ik ben heel benieuwd of mensen die veel aardappels eten ook een bepaald voedingspatroon aanhouden. Ik kan me zo voorstellen dat mensen die veel aardappels als onderdeel van de maaltijd eten, ook meer zelf koken en misschien in zijn totaliteit wel gezonder leven. Ik zou het leuk vinden als onderzocht wordt of dit ook echt zo is.