De plek van de aardappel in de nieuwe voedingsrichtlijnen

Ongeveer 10 jaar geleden werden de voedingsadviezen in Nederland aangepast, en nu is het wederom zo ver. Eind vorig jaar bracht de Gezondheidsraad nieuwe Richtlijnen Goede Voeding uit en in maart kwam het Voedingscentrum met een nieuwe Schijf van Vijf. De (wetenschappelijke) inzichten die we de afgelopen 10 jaar hebben opgedaan zijn verwerkt in de nieuwe voedingsrichtlijnen, zodat deze weer helemaal up-to-date zijn. Wat betekent dit eigenlijk voor de aardappel?

De nieuwe Schijf van Vijf

Allereerst is het goed om even stil te staan bij de methodiek die wordt gebruikt om de Nederlandse voedingsadviezen vast te stellen. De Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad zijn gericht op preventie van chronische ziekten in de algemene bevolking. De Gezondheidsraad bekijkt experimentele en observationele wetenschappelijke studies die onderzoeken wat de relatie is tussen onze voeding en het ontstaan van de in Nederland 10 meest voorkomende chronische ziekten. Hoewel een voedingspatroon dat het risico op chronische ziekten verlaagt waarschijnlijk ook andere gezondheidseffecten zal hebben, gaan de richtlijnen dus eigenlijk niet over gezondheidsmaten als ‘je fitter voelen’ of ‘minder vaak griep hebben’.

De Gezondheidsraad heeft een achtergronddocument over Aardappels gepubliceerd waarin de gevonden studies die aan de criteria voldoen worden beschreven. Hun conclusie? Er is te weinig onderzoek beschikbaar om een uitspraak te doen over het verband tussen het gebruik van aardappels en het risico op chronische ziekten. Zo was er maar één studie beschikbaar naar het effect van aardappelconsumptie op gewicht en één studie naar het effect op coronaire hartziekten. Eén studie is eigenlijk te weinig om conclusies te kunnen trekken over een mogelijk verband. Naar de relatie tussen aardappelconsumptie en het risico op diabetes type 2 zijn drie studies gevonden. Hiervan waren er echter twee van geringe kwaliteit, en de resultaten van de verschillende studies wezen niet eenduidig één richting op. Toch zegt de Gezondheidsraad het volgende over aardappels:

“Het gebruik van aardappelen draagt bij aan de inname van verschillende nutriënten. Ze bevatten bijvoorbeeld koolhydraten, vooral in de vorm van zetmeel, en een geringe hoeveelheid eiwit van hoge kwaliteit. Ook leveren aardappelen voedingsvezel, waarvan het meeste zich in de schil bevindt. Aardappelen bevatten vitamine C en pyridoxine en, in mindere mate, ook andere B-vitamines als thiamine, riboflavine, niacine en foliumzuur. Daarnaast zit er in aardappelen kalium en in mindere mate ook calcium en fosfor. Tenslotte vormen bioactieve stoffen als polyfenolen, glycoalkaloïden, lectines en resistant starch bestanddelen van de aardappel.”

Het Voedingscentrum baseert de adviezen uit de Schijf van Vijf op de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad. Dit komt omdat aardappels een goede bron zijn van nuttige voedingsstoffen, en zo dus bijdragen aan de inname van alle macro- en micronutriënten die we nodig hebben om gezond te blijven. Daarnaast worden aardappels in Nederland veel gegeten en daardoor is het, vanuit het oogpunt van praktische haalbaarheid, een geschikt voedingsmiddel om in de adviezen op te nemen. Doordat Nederlanders gewend zijn veel aardappels te eten, is het logisch om de benodigde voedingsstoffen ook uit aardappels te halen, zodat het gebruikelijke eetpatroon niet al te veel aangepast hoeft te worden.

De aardappel staat in het vak ‘Brood, aardappelen en graanproducten’. Dat komt omdat het in Nederland gebruikelijk is om de aardappel als koolhydraatbron te gebruiken, net zoals pasta of rijst. Er is in dit vak van de Schijf van Vijf geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende voedingsmiddelen: dit vak bestaat dus niet uit subcategorieën maar is één geheel. Er is geen aparte aanbeveling voor de consumptie van aardappels, het Voedingscentrum adviseert voor volwassenen van 19 tot en met 50 jaar 4 tot 5 porties (gelijk aan 240-300 gram) graanproducten en aardappels per dag, exclusief brood. Het is dus de bedoeling dat je zelf varieert in je inname van graanproducten en aardappels: beide soorten voedingsmiddelen bevatten andere hoeveelheden en soorten nutriënten, dus door te variëren weet je zeker dat je van alle nutriënten voldoende binnenkrijgt.

Let wel goed op dat niet alle bereidingen van aardappel in de Schijf van Vijf zijn geplaatst. Gekookte aardappels of aardappels gebakken in vloeibare vetten die in de Schijf van Vijf wel, maar kant-en-klare aardappelpuree, aardappelpureepoeder of friet gebakken in hard frituurvet met zout staan niet in de Schijf van Vijf. Dit komt omdat aan dit soort producten vaak veel zout wordt toegevoegd en vetsoorten die niet in de Schijf van Vijf staan. Dit soort producten mag je bij uitzondering, als traktatie, wel af en toe eten. De Schijf van Vijf is namelijk zo ingericht dat je met 85% van de benodigde energie-inname, 100% van de benodigde voedingsstoffen binnenkrijgt. Zo blijft er dus 15% aan ruimte over om af en toe de minder gezonde voedingsmiddelen te eten. Van deze producten die niet in de Schijf van Vijf staan, mag je maximaal drie keer per week iets groots. Dat kan dus een bakje friet zijn.  

Ten opzichte van de vorige richtlijnen voor gezonde voeding is er voor de aardappel eigenlijk niet zo veel veranderd. Hij staat nog steeds in hetzelfde vak van de Schijf van Vijf, en behoort nog steeds tot de ‘basisvoedingsmiddelen’ die, mits juist bereid, passen in een gezond dieet. Het zou wel een goede zaak zijn als er meer wetenschappelijk onderzoek gedaan wordt naar de relatie tussen de consumptie van aardappels en onze gezondheid, waaronder het ontstaan van chronische ziektes. Hierover is nog maar weinig bekend, en pas als er meer studies beschikbaar komen over dit onderwerp kunnen we echt goed onderbouwde uitspraken doen over het effect van de aardappel als individueel voedingsmiddel op onze gezondheid. Werk aan de winkel dus, wetenschappers! 

Mirjam van de Kamp
Redacteur Kennisplatform Aardappels


Bronnen gebruikt op deze pagina:
'Werkwijze van de commissie richtlijnen gezonde voeding'  - Gezondheidsraad
Achtergronddocument aardappelen - Gezondheidsraad
Richtlijnen Schijf van Vijf - Voedingscentrum